اصطلاحات کاربردی آشپزی

طبخ بن ماری:

بن ماری برای تهیه غذاها و کرم هائی است که می خواهیم مستقیماً روی آتش قرار نگیرد و نتیجه آن لطیف تر شدن غذا و کرمی است که تهیه می کنیم، عمل آن به این طریق است که ظرف محتوی غذا را در ظرف آبی قرار می دهیم و ظرف آب را روی شعله می گذاریم مقدار آب باید به حدی باشد که موقع جوش آمدن داخل ظرف غذا نشود، معمولاً غذاهای سرد شده یا مانده را که بخواهیم دوباره گرم کنیم و آب در آن داخل نکنیم به طریق بن ماری گرم می کنیم.

جا افتادن غذا:

این اصطلاح معمولاً در مورد غذاهای ایرانی به کار می رود و مربوط به مراحل آخر طبخ غذا است بدین تعبیر که اگر غذا خورش باشد و روغن آن رو می آید و در صورتی که غذا دیگری باشد آب آن تبخیر می شود و غلیظ می شود و انگاه موقع صرف آن است.

سفت شدن سفیده تخم مرغ:

سفت شدن سفیده حالتی است که سفیده را برای طبخ انواع کیک ها و بعضی از کرم ها و غذاها با زدن به وسیله تخم مرغ زنی آماده می کنند و حد نهائی آن وقتیه که کاسه یا قاشقی را که سفیده سفت شده در آن است کج کنیم سفیده از کاسه یا قاشق بیرون نریزد

شکرک زدن:

 معمولاً در مرباها و شربت ها دیده می شود، وقتی مربا و یا شربتی بیش از حد لزوم جوشانیده شود یا آنکه ترشی آن کم باشد مربا یا شربت شکرک می زند. برای رفع این نقص باید در شربت یا مربا کمی آب جوش و مقداری هم آبلیمو یا جوخر لیمو اضافه نمود و آن را چند جوش داد تا شکرک از بین برود.

فرم گرفتن خامه :

فرم گرفتن خامه حالتی است که بعد از زدن برای لای کیک ها و شیرینی ها و تزئین کرم ها و ژله ها آماده می کند. برای تشخیص اینکه چه موقع فرم گرفته است، خامه را باید آنقدر زد که وقتی با چنگال خطوطی روی آن ترسیم می کنیم آن خطوط محو نشود، ولی خامه را بیش از حد فرم گرفتن نباید زد زیرا در آن صورت تبدیل به کره می شود و البته باید توجه داشت اگر خامه بر اثر زدن زیاد تبدیل به کره شود فاسد نشده است و می توان به عنوان کره شیرینی از آن استفاده نمود.

پیاز ژولین:

این یک اصطلاح رایج میان آشپزهای حرفه‌ای است. وقتی پیاز را به صورت عمودی، خلال کرده و هر کدام از خلال‌ها به اندازه یک کبریت باشند، گفته می‌شود که پیاز ژولین شده. وقتی هم که پیاز را به صورت مکعب‌های ریز خرد کنید، می‌گویند نگینی کرده‌اید.‏

چلو یا خشکه برنج:

غذایی که از برنج تهیه می‌شود و با کباب یا خورش خورده می‌شود. در چلو برنج خالص با روغن یا کره پخته می‌شود. تفاوت آن با پلو در این است که در چلو، برنج به تنهایی و بدون مخلوط شدن با مواد دیگری از قبیل ماش و عدس و رشته و نظایر اینها پخت می‌شود. اصطلاحاً به چلو، برنج سفید هم می‌گویند.

قوام آوردن:

اصطلاح قوام آوردن یا آمدن که معمولاً در طبخ مرباها و شربت‌ها و امثال آن بکار می‌رود آخرین مرحله طبخ مربا و شربت است‎.‎‏ معمولاً برای تعیین حد قوام آمدن درجه‌های مخصوص موجود است که به آسانی می‌توان با آن، حد را تعیین نمود، ولی چون این وسیله در دسترس همگان نیست موقعی که روی مربا و شربت دانه‌های مروارید شکل پیدا می‌شود مقداری از شربت را برداشت و کمی صبر کرد تا آن مقدار شربت سرد شود بعد شربت را به ظرف سرازیر نمود اگر قطرات شربت به سختی از قاشق سرازیر شود و کش پیدا کند شربت در این موقع قوام آمده است‎.‎

کارامل کردن:

کارامل کردن شکر آن است که شکر را با کمی آب در ظرفی روی آتش ملایم طلایی کنیم و بلافاصله مقداری آب جوش متناسب با مصرف آن باشد به آن اضافه نمائیم و بگذاریم شربت بجوشد تا ذرات شکر کارامل شده کاملاً حل و شربت غلیظ شود.

نکته قابل توجه برای تهیه شربت کارامل این است که شکر موقع طلایی شدن نسوزد زیرا اگر بسوزد تلخ می‌شود، همچنین شکر نیز نباید سفید بماند چون شکرک می‌زند و نیز بعد از ریختن آب و جوشیدن شکر غلظت آن باید به حدی شود که وقتی مقداری از شربت را در قاشق می‌ریزیم سرد که شد به حالت کش‌دار از قاشق ریخته شود، تفاوت شربت کارامل با شربت ساده در این است که شربت کارامل دارای رنگ خرمایی خوش‌رنگ و عطر مطبوعی است و اغلب در کرم‌ها و بعضی از غذاها و بستنی‌ها به قصد تغییر رنگ و عطر از آن شربت استفاده می‌شود‎.‎

کپک زدن و ترش شدن:

این حالت در مربا و شربت ها و ترشی ها پیدا می شود. وقتی مربا یا شربتی به حد کافی قوام نیامده باشد بعد از مدتی رقیق می شود و کپک می زند. آشپز باید سعی کند که مربا به مرحله کپک زدگی نرسد، و بهتر است در روزهای اول بعد از طبخ مربا یا شربت گاهی به آن سربزند و به محض مشاهده که شربت یا مربا کمی رقیق شده است این نقیصه را رفع سازد، حتی که کافی است مربا را دوباره چند جوش بدهد تا شربت آن قوام بیاید، و گاهی نیز در نتیجه غفلت مربا کپک می زند بدیهی است که این مربا به صورت مربای مطلوبی در نخواهد آمد ولی می توان با ریختن مقداری شکر و جوشانیدن مجدد از فاسد شدن بیشتر آن جلوگیری نمود.

ترشی در صورتی کپک می زند که سرکه خالص نباشد و یا سبزیجات مورد استفاده خیس باشند.

ور آمدن:

این اصطلاح در مورد خمیر‌ها به کار برده می‌شود. خمیرهایی که دارای مایه خمیر است بعد از دو سه ساعت بالا می‌آیند و پف می‌کنند و نتیجه آن پوکی نان می‌شود. در خمیرهای شیرینی نیز ور آمدن خمیر باعث راحت باز شدن و تردشدن شیرینی می‌شود‎.‎